Welkom

Aan het begin van de 21e eeuw is religie nog steeds een factor van betekenis. En dat zal ook niet zo snel veranderen. Het is daarom belangrijk dat journalisten weten hoe ze de rol van religie in onze samenleving moeten duiden. Het boek ‘Media en religie’ van Monique Ratheiser en Jan van der Stoep is bedoeld om studenten journalistiek stil te laten staan bij het verschijnsel religie. Op deze blog bieden we extra achtergrondmateriaal aan dat behulpzaam kan zijn voor het ontwikkelen van colleges of voor het maken van...

God in de crisis

Twee jaar dook journalist Joris Luyendijk onder in de Londonse City. Het financiële hart van de wereld – wat dat is Londen alweer een tijdje – heeft hem niet vrolijk gestemd. Onder de weinig bemoedigende titel ‘Het gaat helemaal fout’ schetst Luyendijk het scenario van een echte crisis. Opnieuw valt de bankensector om en nu kunnen overheden het gat niet meer dichten. Gierend komt de hele samenleving tot stilstand. “Er ontstaat paniek. De boel stort in. Niemand wordt betaald. De leverantie van alle spullen houdt op. Jij komt morgen buiten en denkt: wat is er aan de hand? De supermarkten zijn geplunderd, er is ordepolitie op straat, maar ook je telefoon doet het niet meer. Dan ga je heel snel nadenken: wat deel ik...

Religieuze feestdagen of maatschappelijke ijkpunten?

Door Dick Houwaart Hebben joodse feestdagen iets gemeen met christelijke feestdagen of misschien met islamitische feesten? Zijn er wellicht raakpunten, die in de drie grootste religieuze gemeenschappen voorkomen? Of nog anders: hebben ze helemaal niets gemeen? Ik ben geneigd het laatste standpunt te huldigen, al zijn er natuurlijk wel elementen in de drie religieuze stromingen aan te wijzen die met enige goede wil als gelijk kunnen worden geduid. Een voorbeeld is natuurlijk het gemeenschappelijk verlangen naar een ‘verlosser’. Of het gemeenschappelijk geloof in een hiernamaals, een paradijs of de hemel. En ook het gemeenschappelijke geloof in een ‘leven na de dood’. Zo zou ik nog wel enkele gemeenschappelijke opvattingen kunnen noemen, maar dat is niet de bedoeling van dit artikel. Het gaat erom het...

Schrappen vormingsonderwijs treft met name humanisten!

Op 30 mei maakte minister Bussemaker van OCW het voorstel bekend om de subsidie voor het godsdienstig en humanistisch vormingsonderwijs stop te zetten. Een bezuiniging van €10 miljoen. Vijf dagen eerder had ze in een bijeenkomst rond het thema ‘zingeving en waardencommunicatie op school’ juist een pleidooi gehouden voor het vorminsgonderwijs. Het is belangrijk dat kinderen toegerust worden om richting te geven aan hun leven, aldus de minister tijdens die bijeenkomst. Ze had zelfs Martha Nussbaum, de voorvechtster bij uitstek van geesteswetenschappen en kunstvakken in het schoolcurriculum, aangehaald in haar verhaal. Een vreemde draai. Wat ook vreemd was, was de argumentatie van de minister. Ouders die willen dat hun kinderen levensbeschouwelijk onderwijs krijgen, zouden hen maar naar het bijzonder onderwijs (overwegend godsdienstig) moeten sturen. Maar...

Man of Steel: vindplaats van religie

“Hij zal een God voor ze zijn…. Hij zal de mensen op aarde een ideaal geven om naar te streven. Ze zullen zich achter hem scharen met vallen en opstaan. Maar voorwaar, mettertijd zullen ze zich bij hem voegen in het Licht en hij zal ze helpen wonderen te verrichten.” Deze wat mystieke en cryptische omschrijving lijkt eerder afkomstig van oude, Bijbelse profeten dan van hedendaagse, Hollywood filmproducenten. Maar niets is minder waar. De quote is terug te vinden in de trailer van de nieuwste Supermanfilm Man of Steel (2013) waarin de superheld -en zijn geheime alter ego Clark Kent- als Christusachtige figuur wordt neergezet die naar de Aarde is gezonden om de mensheid tot voorbeeld te zijn in de strijd tussen goed en...

Vreemde vogels

Wat hebben Shirley Maclaine, Char Margolis en Susan Smit met elkaar gemeen? Je kunt de drie vrouwen scharen onder de noemer ‘nieuwe spirituelen’. Wat zijn dat eigenlijk, ‘spirituelen’? En wat is ‘nieuwe spiritualiteit’? Cultuur- en godsdienstsocioloog Joep de Hart, senior wetenschappelijk medewerker bij het SCP, schreef er een boek over, dat 13 mei is uitgekomen. Met als titel Zwevende gelovigen, en op de voorkant de vleugels van twee vogels in zweefvlucht lijkt het heersende beeld geschetst: spirituelen zijn ‘vreemde vogels’, ‘zwevers’. Van aromatherapie tot parabeurs, van moderne hekserij tot reiki therapie; de spirituele mens fladdert van aanbod naar aanbod op de “magische marktplaats of spirituele koopgoot”(104). De Hart typeert ze niet zozeer als ‘zwevers’ maar meer als ‘zoekers’. Spirituelen zoeken naar zingeving in het...

Helder geschreven, met diepgang

Reactie van Bart Brandsma op het verschijnen van ‘Media en religie’. Bart Brandsma was initator van ‘Het Beraad van Huissen’ waarin een aantal principes werden opgesteld waaraan goede religiejournalistiek moet voldoen. Een drietal jaren na ‘Het Beraad van Huissen’ dat ik heb mogen leiden, zie ik dat met dit boek de grote uitdaging is opgepakt. Aan de ene kant biedt dit boek de zelfreflectie waar het in de (religie)journalistiek zo vaak aan ontbreekt. Te vaak heb ik gelezen of gehoord dat journalisten zich wat gemakkelijk verschuilen achter holle retoriek die neerkomt op de uitspraak: ‘Wij volgen slechts het nieuws, we zijn geen actor in de ontwikkelingen waarvan we verslag doen’. Dit boek maakt dat tot een leeg, haast belachelijk uitgangspunt. En aan de andere...

Waarom rituelen zo krachtig zijn

Rond de inhuldiging van koning Willem-Alexander speelden rituelen een belangrijke rol. Ieder woord werd gewikt en gewogen. Commentatoren analyseerden nauwkeurig waar de nieuwe koning aansloot bij zijn voorgangers en waar hij nieuwe wegen insloeg. Wat vooral opviel is de kracht die van dit ritueel uitging. Ineens was het niet stoer meer om republikein te zijn. Nederland kleurde massaal oranje en volgde de gebeurtenissen op de voet. Zelfs de commotie rond het koningslied leek te verstommen toen bekende artiesten vanuit Ahoy de nieuwe koning toezongen. Even was haast niets merkbaar van de kritiek die er ook vaak is op de monarchie en haar politieke invloed. Iets soortgelijks maakten we mee rond de verkiezing van paus Franciscus. Waar de katholieke kerk jarenlang onder kritiek stond vanwege...